خود رسيده‌اند . آيه مورد بحث به اين پندارها پايان داد و نقشه‌هاى احتمالى آنها را نقش بر آب كرد ، و دستور داد اگر آنها در ماه‌هاى حرام دست به اسلحه بردند ، مسلمانان در مقابل آنها بايستند ، مىفرمايد : « ماه حرام در برابر ماه حرام است » ( * ( الشَّهْرُ الْحَرامُ بِالشَّهْرِ الْحَرامِ ) * ) . يعنى اگر دشمنان احترام آن را شكستند و در آن با شما پيكار كردند شما نيز حق داريد مقابله به مثل كنيد . « زيرا حرمات ، قصاص دارد » ( * ( وَالْحُرُماتُ قِصاصٌ ) * ) . « حرمات » جمع « حرمه » به معنى چيزى است كه بايد آن را حفظ كرد و احترام آن را نگه داشت ، و حرم را از اين جهت حرم گفته‌اند كه جاى محترمى است و هتك آن جايز نيست ، و اعمال نامشروع و قبيح را از اين جهت حرام مىگويند كه ممنوعيت دارد ، همان گونه كه در مورد حرم ، يا ماه حرام بعضى اعمال ممنوع است . اين جمله در واقع پاسخ دندان شكنى است به آنها كه اجازه جنگ در ماه‌هاى حرام را به پيغمبر اكرم ص ايراد مىگرفتند . يعنى احترام ماه حرام ، يا سرزمين مكه حرم امن خدا ، در برابر كسانى است كه آن را محترم مىشمرند ، ولى در برابر كسانى كه احترام آن را زير پا مىگذارند رعايت آن لازم نيست ، و مسلمانان حق دارند با آنها وارد پيكار شوند ، و اين در واقع يك نوع قصاص است ، تا ديگر مشركان به فكر سوء استفاده از احترام ماه حرام يا سرزمين محترم مكه نيفتند . سپس به يك دستور كلى و عمومى كه شامل موضوع مورد بحث نيز مىشود ، اشاره كرده ، مىفرمايد : « هر كس به شما تجاوز كند ، به مانند آن بر او تجاوز كنيد ولى از خدا به پرهيزيد ( و زياده روى ننماييد ) و بدانيد خدا با پرهيزكاران است » ( * ( فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْه بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّه وَ